Razvoj vrtova kroz istoriju

Pejzažna arhitektura je mulitidisciplinarna aktivnost oblikovanja predela gradskih i vangradskih teritorija korišćenjem saznanja iz bio-ekoloških, tehničkih i umetničkih disciplina. Cilj je formiranje optimalne sredine za život i odmor ljudi, racionalnom prostornom organizacijom vegetacije, u skladu sa arhitekturom objekata koji okružuju zelenu površinu.

razvoj vrtova

Često se pejzažna arhitektura meša sa hortikulturom, što je pogrešno. Hortikultura je umetnost ili nauka koja se bavi gajenjem i negom biljaka, dok je pejzažnoj arhitektura uređenje eksterija. U pejzažnoj arhitekturi pored biljnog materijala primenjuju se građevinski materijali, objekti (pergole, nadstrešnice, letnjikovci, parking), elementi osvetljenja, mobilijari (klupe, korpe), dekoracije (skulpture), vodene površine (česme, fontane, ribnjaci).

Primenjivala se kroz istoriju kod svih civilizacija i svaka od njih ostavila je svoj trag u predelu. Od kamenog doba ljudi su se trudili da svoj životni prostor urede i oplemene u skladu sa svojim potrebama.

U Egiptu nastali su pravilni (geometrijski) vrtovi, u plodnoj dolini reke Nil. 

Za jedno od sedam svetskih čuda smatraju se viseći vrtovi Vavilona, prema legendi napravljeni za kraljicu Semiramidu, oko 600 godina p.n.e. Starogrčki istoričari opisivali su viseće vrtove pune egzotičnih biljaka, postavljanim na stepenastim terasama palate, kako bi se dočarao planinski pejzaž Medine, sa slapovima vode koja slobodno teče i navodnjava biljke. O njihovom postojanju do danas ne postoje verodostojni dokazi.

Pravilan (geometrijski) stil koristio se kasnije kod Grka i Rimljana, koji su koristili mediteranske biljke. Rimljani su pravili vrtove unutar objekata, takozvane atrijume u kojima se nalazila vodena površina.

Procvat vrtovi dobijaju i u doba renesanse u Italiji i baroka u Francuskoj. Renesansi vrtovi donose uživanje u pejzažu, nastaju fontane i kipovi, cvetnjaci, skrivene lođe i lavirintovi.

Prve pejzažne arhitekte, vrtlari i preteče inženjera imaju su zadatak da formiraju barokne vrtove posvećene svojim vladarima ili istaknutim pojedincima (vlastelom) koji se odlikuju prostanstvom, ornamentalnim ukrasima, u skladu sa bogatstvom i arhitekturom dvorca. Karakteriše ih glavna (aksijalna osa) duž koje se obično nalazio kanal, vizura ka fontani, trase za zabavu, čipkasti parteri sa belom rizlom, topijarne forme (orezivanje četinara), voćne vrste u saksijama (koje nisu smele preko zime da ostaju u vrtu) i šumarci (bosketi).

U islamskim vrtovima bliskog istoka, takođe se koristio geometrijski oblik vrta sa vodom u sredini – uzanim kanalima mirne vode, ali je vrt bio sakriven visokom živom ogradom. Biljne vrste su bile odabrane spram boje i mirisa, koje podnose senku, aromatično mediteransko i orijentalno bilje: čempresi, magnolije, oleandri, bademi, citrusi.

U dalekom Japanu, nastali su vrtovi bez puno sadržaja, u skladu sa minimalizmom, ali puni simbolike – imitacija velikog predela u malom prostoru. Nemoguće je zamisliti japanski vrt bez mosta kojim se prelazi preko mirne vodene površine do čajne kuće. U vrtu obično postoje i blaga uzvišenja, imitacije kamenog predela. Vrtovi su pravljeni za meditaciju i odmor.  

Kao suprotnost geometrijskom stilu, u romantizmu, XVII veku nastaje pejzažni (prirodni) stil u Engleskoj, koji podrazumeva potpunu imitaciju prirode, blage linije, kosine, slobodan raspored vegatacije, organske forme. Nastao je kao reakcija na zagađenje vazduha koje donosi industrija.

U toku XIX veka, razvojem gradova nastaje urbano planiranje i razvoj parkova. Zelene površine više ne pripadaju jednom vlasniku, postaju dostupne svima. Kao kombinacija geometrijskog i pejzažnog stila u moderno doba nastao je i mešoviti stil, koji se često koristi u današnje vreme pri projektovanju zelenih površina. Jedan od najpoznatijih parkova u mešovitom stilu je Centalni park u Njujorku (1850.).

 

Autor teksta: Dubravka Živković, master inženjer pejzažne arhitekture

april 2021.

Pogledajte video

Website by mzlaki icon Studio Mzlaki :: 2020 ::